Szczerość nie zawsze popłaca: kiedy mówić, a kiedy milczeć
Czy powiedzieć partnerowi, że zapiekanka nie smakuje? Czy dać koleżance z pracy uwagę o nieudanej rozmowie kwalifikacyjnej? Według psycholożki społecznej Vanessy Bohns o tym, czy się odezwać, decydują nie tyle słowa, ile sens samej uwagi. Podpowiada trzy pytania, które warto sobie zadać, zanim wyrazimy opinię.
Dlaczego tak trudno powiedzieć prawdę
Bohns jest autorką książki „Should I Say Something? The Science of What to Share—and What to Keep to Yourself”, wydanej w październiku. Opisuje w niej poparte badaniami strategie pomagające ocenić, kiedy podzielić się prawdą lub osobistym zdaniem, a także kiedy przekazać dobrą wiadomość, przeprosić albo pokazać swoją wrażliwość.
Wahanie ma konkretne podłoże: sprawianie przykrości i zawstydzanie innych jest dla nas bolesne, dlatego tego unikamy. Psychologowie nazywają to zjawisko efektem MUM, czyli minimalizowaniem nieprzyjemnych komunikatów. Zdaniem badaczki szczerość bywa najlepszą polityką, ale nie wtedy, gdy wypowiedziana prawda nie ma żadnej praktycznej wartości.
Trzy pytania przed wyrażeniem opinii
1. Czy ta informacja się przyda? Mówiąc coś komuś, przekazujemy dwie rzeczy: treść oraz sam fakt, że zdecydowaliśmy się zabrać głos. Ludzie za bardzo skupiają się na treści, a przecież sama decyzja o odezwaniu się komunikuje troskę i chęć pomocy. Warto więc sprawdzić, czy uwaga jest użyteczna, czyli czy pomoże komuś lepiej wypaść, uniknąć zawstydzenia albo dowiedzieć się czegoś o sobie. Jeśli jest złośliwa, nie dotyczy sprawy albo nie da się jej wykorzystać, lepiej ugryźć się w język. Surowa ocena urodzinowego ciasta upieczonego dla nas przez współlokatorkę jest po prostu przykra. Ale gdy to samo ciasto ma wystartować w konkursie, brak uwag byłby wręcz nie w porządku.
2. Czy sam chciałbym to usłyszeć? To, że nam trudno mówić, nie znaczy, że druga strona nie chce słuchać. Z badania z 2022 roku wynika, że ludzie systematycznie nie doceniają cudzej potrzeby otrzymywania informacji zwrotnej. Badacze pojawiali się na ulicy z widocznymi smugami szminki, czekolady lub markera na twarzy i prosili przypadkowych przechodniów o wypełnienie ankiety na inny temat. Mniej niż 3% osób wspomniało o plamie, choć była to rzecz, z którą badacze mogli coś zrobić i o której chcieliby wiedzieć. Jeśli więc milczymy, gdy nowy współpracownik błędnie wymawia nazwisko prezesa, warto zapytać siebie, czy jesteśmy życzliwi, czy tylko unikamy własnego dyskomfortu.
3. Czy ta osoba chce mojej opinii? Nie należy zakładać, że wiemy, czego druga osoba potrzebuje. Z góry oceniając, ile prawdy ktoś zniesie, łatwo zabrzmieć protekcjonalnie. Najprościej zapytać, czy rozmówca chce usłyszeć naszą uwagę. Bohns radzi, by dać mu autonomię, a potem uszanować jego decyzję, jakakolwiek by była.
Co z tego wynika w praktyce
Te zasady dobrze pasują także do polskich realiów, gdzie w pracy i w rodzinie często wolimy przemilczeć niewygodne sprawy, by nie psuć atmosfery. Warto pamiętać, że milczenie nie zawsze jest uprzejmością: czasem oszczędza wyłącznie nas samych.
Pomocne bywa proste otwarcie rozmowy, na przykład „Mam uwagę do prezentacji, chcesz ją usłyszeć?”. Daje to rozmówcy wybór i zmniejsza ryzyko urażenia. Pamiętajmy jednak, że to ogólne wskazówki psychologiczne, a nie gotowa recepta: w delikatnych sprawach, takich jak zdrowie czy relacje rodzinne, trzeba brać pod uwagę również kontekst i własny wyczucie sytuacji.
Źródło: NPR – „Is honesty always the best policy? When to speak up — or stay silent”
